Thoả thuận tài sản trước khi kết hôn cho con

Cha mẹ có doanh nghiệp thường chỉ nghĩ đến thoả thuận tài sản trước hôn nhân khi con đã đính hôn. Đến lúc đó thì đã khó mở lời, và nếu để qua ngày đăng ký kết hôn thì về pháp lý cũng không lập được nữa. Luật Hôn nhân và gia đình cho vợ chồng chọn chế độ tài sản theo thoả thuận, nhưng đặt điều kiện chặt về thời điểm và hình thức. Bài này trình bày thoả thuận đó giữ được gì cho con, không giữ được gì, và cha mẹ cần làm thêm những việc gì.

Thời điểm và hình thức lập thoả thuận

Vợ chồng có quyền chọn chế độ tài sản theo luật định hoặc theo thoả thuận (Điều 28 khoản 1). Nếu chọn thoả thuận thì thoả thuận phải được lập trước khi kết hôn, bằng văn bản có công chứng hoặc chứng thực, và chế độ này được xác lập từ ngày đăng ký kết hôn (Điều 47).

Điều 47 không cho phép chọn chế độ thoả thuận sau ngày đăng ký kết hôn. Vợ chồng vẫn có thể thoả thuận chia một phần hoặc toàn bộ tài sản chung trong thời kỳ hôn nhân (Điều 38), trừ các trường hợp luật hạn chế, nhưng đó là chia từng lần và không thay đổi cả chế độ tài sản. Nếu đã có thoả thuận từ trước thì vợ chồng được sửa đổi, bổ sung nó theo đúng hình thức của Điều 47 (Điều 49).

Thoả thuận cần chữ ký của chính hai người kết hôn. Cha mẹ không ký thay được, và cũng không ép được con dâu, con rể tương lai ký. Vì vậy chuyện này nên được bàn từ sớm, khi con chưa có người cụ thể, như một quy tắc chung của gia đình áp dụng cho mọi người con.

Nội dung được thoả thuận

Theo Điều 48 khoản 1, thoả thuận gồm: tài sản nào là tài sản chung, tài sản nào là tài sản riêng; quyền và nghĩa vụ của vợ chồng với từng loại tài sản và giao dịch liên quan; tài sản để bảo đảm nhu cầu thiết yếu của gia đình; điều kiện, thủ tục, nguyên tắc chia tài sản khi chấm dứt chế độ tài sản; nội dung khác có liên quan.

Nghị định 126/2014/NĐ-CP Điều 15 khoản 1 cho bốn cách xác định tài sản: có cả tài sản chung và tài sản riêng; không có tài sản riêng, mọi thứ là tài sản chung; không có tài sản chung, mọi thứ thuộc người có được nó; hoặc một cách khác do vợ chồng thoả thuận.

Thoả thuận có lợi hơn hẳn chế độ luật định ở phần cổ tức và lợi nhuận. Khi không có thoả thuận, cổ phần cha mẹ tặng riêng cho con là tài sản riêng của con (Điều 43 khoản 1), nhưng hoa lợi, lợi tức phát sinh từ tài sản riêng trong thời kỳ hôn nhân lại là tài sản chung (Điều 33 khoản 1). Như vậy cổ tức nhận mỗi năm, và những gì mua bằng cổ tức ấy, dần dần thành tài sản chung. Thoả thuận có thể xác định các khoản này là tài sản riêng.

Các quy định áp dụng bất kể thoả thuận

Các quy định tại Điều 29, 30, 31 và 32 áp dụng không phụ thuộc chế độ tài sản vợ chồng đã chọn (Điều 28 khoản 2). Trong đó:

• Vợ chồng có nghĩa vụ bảo đảm điều kiện đáp ứng nhu cầu thiết yếu của gia đình (Điều 29 khoản 2). Nếu không có tài sản chung hoặc tài sản chung không đủ, mỗi bên phải đóng góp tài sản riêng theo khả năng kinh tế của mình (Điều 30 khoản 2). Chọn “không có tài sản chung” không miễn được nghĩa vụ này.
• Với nhà là nơi ở duy nhất của vợ chồng, nếu nhà thuộc sở hữu riêng của một bên thì chủ sở hữu vẫn được giao dịch nhưng phải bảo đảm chỗ ở cho vợ chồng (Điều 31).

Thoả thuận bị Toà án tuyên vô hiệu khi không tuân thủ điều kiện có hiệu lực của giao dịch dân sự, vi phạm Điều 29 đến 32, hoặc có nội dung vi phạm nghiêm trọng quyền được cấp dưỡng, quyền được thừa kế và quyền, lợi ích hợp pháp khác của cha, mẹ, con và thành viên khác của gia đình (Điều 50 khoản 1). Bản thoả thuận viết để người vợ hoặc chồng ra đi tay trắng, kể cả khi đang nuôi con nhỏ, là loại dễ bị yêu cầu tuyên vô hiệu nhất, nên quý khách nên để các điều khoản cân bằng cho cả hai bên.

Hiệu lực khi ly hôn và khi một bên chết

Khi ly hôn, nếu vợ chồng theo chế độ thoả thuận thì tài sản được giải quyết theo thoả thuận đó; phần nào thoả thuận không đầy đủ, rõ ràng thì áp dụng quy định chung (Điều 59 khoản 1). Vì vậy bản thoả thuận cần viết đủ, nhất là phần nguyên tắc chia.

Khi một bên chết, tài sản chung được chia đôi trước khi chia thừa kế, trừ trường hợp vợ chồng có thoả thuận về chế độ tài sản (Điều 66 khoản 2). Nói cách khác, thoả thuận sẽ quyết định phần nào là di sản của người chết.

Thoả thuận không xoá được quyền thừa kế. Vợ, chồng ở hàng thừa kế thứ nhất (Bộ luật Dân sự Điều 651) và thuộc nhóm được hưởng hai phần ba suất thừa kế theo pháp luật dù di chúc nói gì (Điều 644). Ví dụ giả định: người con trai có cổ phần là tài sản riêng theo thoả thuận, mất khi chưa lập di chúc. Vợ anh ấy vẫn là người thừa kế ở hàng thứ nhất, cùng với con và cha mẹ anh ấy, và thoả thuận tài sản chỉ giữ cho cổ phần không bị chia đôi như tài sản chung.

Những việc cha mẹ nên làm song song

• Tặng cho con tài sản dưới dạng tặng cho riêng, có văn bản ghi rõ là tặng riêng cho một người. Tài sản được tặng cho riêng trong thời kỳ hôn nhân là tài sản riêng (Điều 43 khoản 1).
• Giữ chứng từ tách bạch. Tài sản đang tranh chấp mà không có căn cứ chứng minh là tài sản riêng thì được coi là tài sản chung (Điều 33 khoản 3). Khi tài sản riêng trộn với tài sản chung, bên có yêu cầu chỉ được thanh toán phần giá trị mình đóng góp (Điều 59 khoản 4).
• Khuyên con lập di chúc ngay sau khi cưới, vì thoả thuận tài sản không thay được di chúc.
• Đưa chính sách hôn nhân trong hiến chương gia tộc vào Điều lệ công ty gia đình và di chúc của từng thành viên, như bài số 2 đã trình bày.

Trang hiến chương gia tộc có mục chính sách hôn nhân để gia đình thống nhất quy tắc chung cho các con. Khi một người con sắp kết hôn, quý khách đặt lịch để luật sư soạn thoả thuận với sự tham gia của cả hai bên.