Thuế thu nhập cá nhân khi nhận thừa kế từ ngày 01/7/2026

Từ ngày 01/7/2026, thuế thu nhập cá nhân đối với tài sản thừa kế áp dụng theo Luật Thuế thu nhập cá nhân 109/2025/QH15, thay cho luật thuế thu nhập cá nhân năm 2007 đã hết hiệu lực từ cùng ngày, và được hướng dẫn chi tiết tại Nghị định 253/2026/NĐ-CP. Với gia đình có doanh nghiệp, vấn đề cần lưu ý trước tiên là nhà đất để lại cho con được miễn thuế, còn cổ phần và phần vốn để lại cho con vẫn chịu thuế 10%. Bài này lần lượt xem xét từng loại tài sản và cách tính thuế.

Tài sản chịu thuế khi nhận thừa kế

Khoản 9 Điều 3 Luật 109/2025/QH15 xác định thu nhập chịu thuế từ nhận thừa kế, quà tặng gồm bốn nhóm:

• chứng khoán;
• phần vốn trong các tổ chức kinh tế, cơ sở kinh doanh;
• bất động sản;
• các tài sản phải đăng ký sở hữu hoặc đăng ký sử dụng.

Tiền mặt và tiền gửi ngân hàng không có trong danh sách này. Do đó, khi quý khách nhận thừa kế tiền mặt hoặc tiền gửi thì không phát sinh thuế thu nhập cá nhân về thừa kế, bất kể người để lại là ai và số tiền bao nhiêu.

Trường hợp được miễn thuế

Khoản 1 Điều 4 miễn thuế cho thu nhập từ chuyển nhượng, nhận thừa kế, quà tặng là bất động sản giữa:

• vợ với chồng;
• cha đẻ, mẹ đẻ với con đẻ; cha nuôi, mẹ nuôi với con nuôi;
• cha chồng, mẹ chồng với con dâu; cha vợ, mẹ vợ với con rể;
• ông nội, bà nội với cháu nội; ông ngoại, bà ngoại với cháu ngoại;
• anh, chị, em ruột với nhau.

Khoản miễn này chỉ nói đến bất động sản và không nhắc tới chứng khoán hay phần vốn. Vì vậy, cổ phần cha để lại cho con hay phần vốn mẹ để lại cho con vẫn chịu thuế như khi nhận từ người ngoài. Với gia đình chủ doanh nghiệp có phần lớn tài sản nằm trong công ty, điều này có nghĩa là phần lớn khối di sản sẽ chịu thuế khi chuyển cho thế hệ sau.

Thuế suất và thu nhập tính thuế

Điều 18 Luật 109/2025/QH15 và Điều 61 Nghị định 253/2026/NĐ-CP cùng quy định:

• thuế suất 10%, áp dụng cho cá nhân cư trú;
• thu nhập tính thuế là phần giá trị tài sản thừa kế vượt trên 20 triệu đồng, tính theo từng lần phát sinh.

Ngưỡng 20 triệu đồng rất nhỏ so với khối tài sản của một gia đình doanh nghiệp, nên trên thực tế gần như toàn bộ giá trị cổ phần, phần vốn đều chịu thuế 10%.

Cách xác định giá trị tính thuế

Khoản 4 Điều 61 Nghị định 253/2026/NĐ-CP xác định giá trị tính thuế theo từng loại tài sản.

Với chứng khoán niêm yết, đăng ký giao dịch trên Sở Giao dịch chứng khoán, giá trị được tính theo giá tham chiếu trên Sở.

Với chứng khoán không niêm yết, không đăng ký giao dịch, tức là cổ phần của phần lớn công ty gia đình, giá trị được tính theo giá trị sổ sách kế toán của công ty phát hành tại thời điểm lập báo cáo tài chính gần nhất.

Với phần vốn trong tổ chức, cơ sở kinh doanh như công ty TNHH, giá trị được tính theo giá trị sổ sách kế toán tại thời điểm gần nhất trước thời điểm đăng ký quyền sở hữu phần vốn góp.

Với bất động sản không thuộc diện miễn, phần đất tính theo bảng giá đất và hệ số điều chỉnh (nếu có), còn phần nhà, công trình tính theo giá tính lệ phí trước bạ nhà do Uỷ ban nhân dân cấp tỉnh quy định, tại thời điểm làm thủ tục đăng ký.

Khoản 2 của cùng điều còn yêu cầu việc xác định thu nhập tính thuế phải phù hợp với giá giao dịch thông thường trên thị trường của tài sản cùng loại tại thời điểm phát sinh thu nhập. Nghị định không nói nguyên tắc chung ở khoản 2 và cách tính theo sổ sách ở khoản 4 được áp dụng cùng nhau thế nào khi giá thị trường chênh xa giá sổ sách, nên nếu khoảng chênh đó lớn, quý khách nên chuẩn bị sẵn hồ sơ giải trình.

Thời điểm xác định thu nhập tính thuế

Theo điểm b khoản 3 Điều 61, với tài sản phải đăng ký quyền sở hữu, quyền sử dụng, thời điểm xác định thu nhập tính thuế là thời điểm đăng ký quyền sở hữu, quyền sử dụng tài sản được thừa kế. Với chứng khoán, điểm a khoản 4 lấy mốc là thời điểm làm thủ tục đăng ký quyền sở hữu hoặc nộp hồ sơ khai thuế.

Như vậy, với cổ phần chưa niêm yết, số thuế phải nộp phụ thuộc vào báo cáo tài chính gần nhất trước ngày đăng ký. Nếu khối di sản bị kéo dài vì tranh chấp thì đến lúc đăng ký, giá trị sổ sách có thể đã khác nhiều so với ngày người để lại di sản mất.

Ví dụ giả định

Ông C (nhân vật giả định) để lại cho con trai ba loại tài sản gồm một căn nhà, 10 tỷ đồng tiền gửi ngân hàng và cổ phần một công ty cổ phần chưa niêm yết. Theo báo cáo tài chính gần nhất trước ngày người con đăng ký sở hữu, phần cổ phần này có giá trị sổ sách 50 tỷ đồng.

• Căn nhà là bất động sản giữa cha đẻ và con đẻ, nên được miễn thuế theo khoản 1 Điều 4.
• 10 tỷ đồng tiền gửi không thuộc danh sách tại khoản 9 Điều 3, nên không chịu thuế thừa kế.
• Với cổ phần, thu nhập tính thuế là 50 tỷ trừ 20 triệu, tức 49,98 tỷ đồng, và thuế 10% là 4,998 tỷ đồng.

Người con phải nộp gần 5 tỷ đồng bằng tiền, trong khi tài sản nhận được lại là cổ phần không dễ bán. Nhiều gia đình rơi vào thế bị động ở chính điểm này.

Việc nên chuẩn bị từ bây giờ

Trước hết, quý khách nên chuẩn bị sẵn nguồn tiền để người nhận cổ phần nộp thuế. Cách đơn giản nhất là trong di chúc, phân bổ một phần tiền gửi đi kèm với cổ phần cho cùng người đó.

Quý khách cũng nên nắm trước giá trị sổ sách của công ty, vì con số này phụ thuộc vào báo cáo tài chính. Nên xem con số đó định kỳ và hiểu nó thay đổi thế nào theo chính sách chia cổ tức và trích lập.

Có thể cân nhắc tặng cho khi còn sống. Quà tặng chịu cùng thuế suất và ngưỡng theo Điều 18, nên tặng cho không giúp tránh thuế. Tuy vậy, tặng cho giúp quý khách chủ động chọn thời điểm, biết trước số thuế, và tách tài sản ra khỏi khối di sản có thể bị tranh chấp.

Quý khách không nên dùng giấy tờ giả cách. Ký hợp đồng “chuyển nhượng” cổ phần với giá rẻ thay cho tặng cho hay thừa kế sẽ kéo theo rủi ro riêng về thuế và về hiệu lực của chính giao dịch đó, và việc này cần luật sư cùng kế toán thuế xem xét.

Bài này chỉ bàn về thuế thu nhập cá nhân. Lệ phí trước bạ, phí công chứng và thủ tục đăng ký thay đổi thành viên, cổ đông là những khoản riêng mà chúng tôi sẽ viết ở bài khác.

Công cụ /mo-phong-di-san ước tính thuế theo từng nhóm tài sản và từng người nhận, để quý khách thấy nhà đất được miễn tới đâu và cổ phần phải nộp bao nhiêu. Nếu cổ phần chiếm phần lớn khối tài sản, quý khách nên đặt lịch trao đổi với luật sư trước khi chốt di chúc.